W Polsce od 2022 r. funkcjonuje specjalna ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy, którzy przyjechali do kraju w związku z wojną. W 2025 i na początku 2026 r. przepisy te zostały znowelizowane, aby dostosować je do obecnej sytuacji, ułatwić integrację uchodźców i jednocześnie warunkować część świadczeń określonymi obowiązkami. Poniżej znajdziesz aktualne informacje o najważniejszych zmianach.
1. Przedłużenie pomocy i legalnego pobytu
Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy, który przedłuża pomoc dla obywateli Ukrainy do 4 marca 2026 r., w tym legalny pobyt, dostęp do rynku pracy, edukacji, opieki zdrowotnej i świadczeń socjalnych. To kontynuacja rozwiązań wprowadzonych już w 2022 r., dostosowana do zmieniającej się sytuacji migracyjnej w Polsce.
2. Nowe warunki przyznawania świadczeń „800+” i innych świadczeń rodzinnych
Jedną z najważniejszych zmian jest warunkowanie wypłaty świadczeń rodzinnych (np. programu „800+”) od zatrudnienia rodzica w Polsce i obecności dziecka w polskiej szkole. Oznacza to, że:
- rodzice muszą mieć legalną pracę lub prowadzić działalność gospodarczą w Polsce,
- dzieci muszą być zapisane do polskiej szkoły (z wyjątkiem wyjątków przewidzianych w przepisach).
Instytucje odpowiedzialne za wypłatę świadczeń będą comiesięcznie weryfikować spełnianie tych warunków.
3. Dostęp do opieki zdrowotnej dla osób nieubezpieczonych
Nowelizacja ustawy obejmuje również zmiany w dostępie do usług medycznych dla osób, które nie są ubezpieczone. Ustawodawca doprecyzował zasady, tak aby świadczenia zdrowotne były dostępne także dla tych uchodźców, którzy z różnych powodów nie uzyskali jeszcze ubezpieczenia zdrowotnego.
4. PESEL z oznaczeniem UKR i uproszczenia formalne
System PESEL został rozszerzony o nową kategorię oznaczenia „UKR” dla obywateli Ukrainy, co ułatwia identyfikację i korzystanie z usług publicznych. Aby otrzymać PESEL, obywatel Ukrainy musi przedstawić ważny dokument podróży i złożyć wniosek w urzędzie miasta lub gminy.
5. Wsparcie socjalne i dostęp do rynku pracy
Nowe przepisy wzmacniają także możliwość uzyskania pomocy socjalnej (np. żywności, zakwaterowania, transportu) przez uchodźców, którzy tego potrzebują. Wsparcie to jest dostępne po odpowiedniej rejestracji w instytucjach publicznych i obejmuje także osoby z grup szczególnie wrażliwych, takie jak kobiety z dziećmi, osoby starsze czy niepełnosprawne.
6. Konieczność zatrudnienia jako warunek dostępu do świadczeń
W ostatnim okresie polskie władze wprowadziły zasadę, że świadczenia z pomocy społecznej będą przyznawane przede wszystkim osobom aktywnym zawodowo, co ma na celu:
- promowanie integracji na rynku pracy,
- ograniczenie sytuacji, w której pomoc byłaby dostępna bez realnego uczestnictwa w systemie gospodarczym kraju.
Co to oznacza dla Ukrainców w praktyce?
Dla obywateli Ukrainy zmiany te mają istotne konsekwencje:
- aby utrzymać dostęp do świadczeń rodzinnych, rodzice muszą pracować oficjalnie w Polsce, a dzieci regularnie uczęszczać do polskich szkół;
- osoby nieubezpieczone dalej mają możliwość korzystania z opieki zdrowotnej, ale warunki i zakres tej opieki mogą być różne w zależności od statusu ubezpieczeniowego;
- wprowadzenie oznaczenia PESEL „UKR” ułatwia dostęp do usług publicznych i świadczeń, przyspieszając procedury administracyjne;
- wsparcie socjalne w zakresie zakwaterowania lub wyżywienia może być kontynuowane dla osób najbardziej potrzebujących, jednak pewne formy pomocy są ograniczane lub uzależnione od innych kryteriów.
Podsumowując, nowe zasady przydzielania pomocy dla obywateli Ukrainy w Polsce utrzymują podstawowe mechanizmy wsparcia, ale coraz bardziej łączą dostęp do niektórych świadczeń z aktywnością zawodową i edukacyjną. Celem jest wspieranie długoterminowej integracji uchodźców, ale także stabilność systemu pomocy publicznej w obliczu wieloletniego kryzysu migracyjnego.
